728 x 90

İmgesini Arayan Simge: Şehrin Simgeleri Üzerine

İmgesini Arayan Simge: Şehrin Simgeleri Üzerine

Son zamanlarda tartışmalara konu olan Kabak anıtı üzerine bir yorum…

İnsan “simgeleştirme” yeti ve becerisi ile diğer varlıklardan ayrılır. İnsan, sırf bu niteliğinden dolayı, başka bir varlığa indirgenemez bir biçimde özgül bir varoluştadır; insan dünya ile bütün anlam ve ilişki dünyasını simgeler aracılığıyla kurar. Hayatı anlamlandırmanın ve bir diğer varlığa ifade etmenin olmazsa olmaz koşulu “dildir” ve dil bir simgeler dizgesidir.

Simge, Sembol

İnsan yaşamında bu denli önemli olan simgenin kavramsal doğası en geniş anlamıyla “kendinden başka bir şeyi yansıtarak ya da temsil ederek görünür kılan” diye tanımlanmıştır. Bu imleme bir figür, nesne, beti, gösterge, sözcük biçiminde olabilir. Bu nedenle, simge “toplumsal, kültürel, uzlaşımsal ” diye de tanımlanmıştır. Türkçe ’de simge diye dile getirilen bu sözcük literatüre Antik Grekçeden sembol olarak geçmiş, Osmanlıca ’da remiz olarak adlandırılmıştır. Grekçe ’de symbolein diye kullanılmıştır ve “buluşmak, birleşmek” anlamını taşımaktadır. Giderek felsefe ve mitoloji literatürüne girmiş olan ve kısaltılmış olarak symbol diye adlandırılan bu sözcük “birleştirici öğe” diye kavramlaştırılmıştır. Daha sonraları deney bilimleri, psikoloji, sosyoloji, teoloji, mistisizm, dilbilim vb. tüm kültürel alanlarda vazgeçilmez bir kavram olarak kullanılagelmiştir. Tüm insan olgularında ortak olarak kullanılan simge, her disipline göre, bağlamına ve dizgesine bağlı olarak “özgün anlam yüklemi” ile kavramlaştırılmıştır. Bu nedenle, simge dendiğinde hangi bağlamda kullanıldığı büyük önem taşımaktadır.

Bu konuda kendi medeniyetimizin remiz (remz)  adını verdiği bu öge kültür dünyamızı inşa etme amacıyla Osmanlı devleti tarafından da kullanılmıştır. Osmanlı şehirlerinin nişanesi olarak her şehrine bir kültür remzi inşa etmiştir. Bunun başlıca amacı ise hem simgenin birleştirici anlamını ortaya çıkarmak ve topluluğu, içerisinde bir bilinç (ratio)  bulunan toplum haline getirmek hem de bu kültür remizlerinin topluma fayda sağlaması hususudur.

Kabak Anıtı Üzerine

Yazımızın ortaya çıkış amacına gelecek olursak şehrimizde son günlerde hayata geçirilecek bir simge-anıt projesi üzerinde mevzu ortaya atılmaktadır. Bu hususta bizlerde görüşlerimizi dile getirmek istedik.

Şehre bir simge kazandırmak temel amaç ise eğer, “kabağımız da ne meşhur, hem lezzetli, heykelini dikelim” diyerek yola çıkmamız bizlere bir şehir simgesi kazandırmayacaktır. Aksine, bu tarz bir atılımla bazı şehirlere kazandırılmış olan absürt simgelerden birinin daha sayısı artmış olacaktır.

Simge’yi kavramsal ve işlevsel anlamda faydalı kılmak için medeniyetimizin bunu yapış amaçlarına paralel bir hareket biçimini de oluşturmalıyız. Bu hareket biçimi ise iki esastan yola çıkmaktadır. İlk olarak bu kabak simgesi bir kompozisyon bir imge bir anlam ve ratio içeriyor mu? İkincil olarak bu Simgenin şehir insanına direkt olarak faydası bulunacak mıdır? Bu 2 soru olgusal anlamda çok önemlidir. Ratio yani bilinç ve anlam bunun yanında pragma yani yararlılık ilkesi meselenin özünü oluşturmaktadır. Simge, heykel, anıt, yapıt vb. konularda yerel yönetimlerin çok da iç açıcı bir durumda olmadığını hepimiz yakinen takip ediyoruz. Dün paylaştığımız Şehir Ahlâkı – Marka Şehir isimli yazıda, işi ehline verme, halka danışma ve kanaat önderleriyle istişare etme eksenin bazı tavsiyeler yer alıyordu. İllâ kitabî olmaya da gerek yok, “göz var izan var” deyimi dâhi kılavuz olur meselemize.

Tabii ki daha ortaya çıkmayan bir projeyi peşin hükümle reddetme yoluna gitmiyoruz. Sadece şimdiden yapıcı argümanlar ortaya koymak istiyoruz. Ancak bir şehrin simgeleri söz konusu olduğunda, önce kabul görmüş simgeler üzerine eğilmenin daha anlamlı olduğunu düşünmekteyiz. Örnek olarak Kent Park’a inşa edilen Çark bu şehrin simgesidir. Bir tarihe ve bir anlama sahip olduğu için bunu simgeleştirmek sırıtmamıştır. Çark’ın deresi ve geçmişiyle bu şehirle her zaman bir ilişkisi ve tarihsel bağlamı bulunmaktaydı. Barındırdığı özellikler ile bir kompozisyonu ifade ederek doğal konumunu sağlamlaştırdı. Peki, konumuzun öznesi olan Kabağın kültürel bir değeri, şehirle bağıntısı yok mu? Elbette var. Ancak bir şeyi simgeleştirirken sadece şehirle anılıyor olması yetmez. Şehre ne anlam katacağı, şehrin ona ne anlam yüklediği mühimdir. Simgeler çevreleriyle ve hikâyeleriyle bir bütündür. Aynı zamanda simgeler estetik normlar taşımak mecburiyetindedir. Şehrin göbeğine inşa edilen bal peteği yapısı da, kabak anıtı de şehrin çevresine, tabiatına, mimarisine saygı duymalı ve uyum sağlamalıdır. Aynı kompozisyonu bir ritim eşliğinde sürdürmeli bir bütünün parçaları olduğunu hissettirmelidir. Şehirlinin hali hazırda zihninde simgeleştirdiği, dışarıdan gelenin zihnine de şehre dair kalıcı pencereler açtığı simgelerimiz yok mu? Elbette vardır… Çark, Orhan Camii, Orta Camii, Sakarya Nehri, Justinianus Köprüsü, Tren Garı bunların örnekleridir. Bunların şehrin kompozisyonunda ne kadar yer aldığını ve ne kadar merak uyandırdığını sorgulayarak başlayalım. Var olan simgelerimizi önce iyice analiz etmeli, şehrin bir kimlik sahibi olması amacı ile bu simgeleri çeşitli formlarla parlatmalıyız. Bu simgeleri yerli ve yabancı turizme kazandırmalıyız.

İş Birliği ve İstişare

Sakarya Üniversitesi’nde şehir kimliklendirmesi üzerine yeni modellemeler yapan birçok liyakat sahibi öğrenci ve hocalarımız bulunmaktadır. Yapmış oldukları bazı çalışmaları yazının sonunda belirteceğiz. Bu çalışmalar üniversite-yerel yönetim iş birliğiyle yapılmalı; mimarlık fakülteleri, görsel iletişim ve tasarım bölümleri, şehir plancıları çalışmaya dahil edilmelidir. Aynı zamanda kanaat önderlerine danışılmalı, vatandaşa yapılacak projeler nitelikli ve net bir şekilde ifade edilmelidir.

Not: Şehrimize yeni atanan Valimizin ilk durağı umarız İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü olur ve “Şehir için ne yaptınız ve ne yapıyorsunuz?” sorusunu kendilerine yöneltir.

Sakarya Kent Kimliklendirmesi Çalışması: https://www.behance.net/gallery/65768353/Sakarya-Kent-Kimliklendirmesi-Sakarya-City-Branding

Sakarya Kent Kimliklendirmesi Promosyon Çalışmaları: https://www.behance.net/gallery/65301615/Sakarya-Kent-Kimliklendirme-Calsmas

Sakarya Kent Rehberi  
SAÜ STMF Görsel İletişim Tasarımı Bölümü

Son Yazılar